Díli, 23 Fevereiru 2026 – Relasiona ho udan bo’ot iha loron 22 fulan Fevereiru tinan 2026, kauze oras haat nia laran nune’e mosu inundasaun iha fatin-fatin, liu-liu parte Kaikoli no Hera, nune’e Autoridade Protesaun Sivil (APC) evakua uma-kain hamutuk 26, iha suku Kaikoli, Postu Administrativu Vera-Cruz, Munisípiu Dili.
Presidente Autoridade Protesaun Civil (APC) , Jesuino Carvalho hatete, realsiona ho udan bo’ot iha loron 22 fulan Fevereiru 2026, ne’ebé akontese udan bo’ot kauze oras 3 no 4 nia laran afeita teb-tebes ba komunidade sira iha Dili.
“Liu-liu iha parte Kaikoli, Postu Vera-Cruz ho Hera, Postu Administrativu Cristo Rei, i situasaun hodi kalan afeita tebes ba komunidade sira iha hela iha Kaikoli hamutuk Xefe de Família hamutuk 26, no ema ne’ebé mak afetadu mak hamutuk 110 mak ami evakua mai iha edifisu APC Kaikoli, labarik ki’ikoan kauze 36 inklui bebé ida foin semana rua, ami evakua mai denskansa iha ne’e tanba kondisaun uma be nakonu,” dehan Presidente Autoridade Protesaun Civil (APC) Jesuino Carvalho ba Jornalista sira iha Salaun Konferénsia APC Caicoli Dili
Nia dehan iha mós vítima ne’ebé Autoridade Protesaun Civil (APC) evakua ne’e barak liu iha Postu Administrativu Vera-Cruz Munisípiu Dili, hodi komunidade sira toba hotu iha ne’e
Enkuantu ekipa Autoridade Protesaun Civil (APC) konsege to iha Postu Administrativu Hera Munisipiu Dili tanba impaktu husi kompaña HEINEKEN nian halo moru ne’ebé satan ho moru entaun sai impaktu hodi be sulin tama ba komunidade nia uma iha kalan boot
“Ami konsege ba to’o Hera, impaktu ida tanba moru kompañia Heniken ninian halo, mota ne’ebé satan hela ho moru ne’e, ne’e sulin tama sai tiha ba komunidade ho kalan bo’ot, sira rasik resolve sira nia kondisoes, sira bele sees, maibé karik bele husu mós ba parte kompentente sira atu bele haree, maibé hodi kalan sira toba hotu iha ne’e komu ohin dader sira rai ne’e maran ona sira bele fali sira nia fatin” nia dehan
Nia informa husu mós ba Autoridade lokál sira bele informa para situasaun ida ne’e labele akontese karik mosu udan boot halo inundasaun ida-ne’e afeita duni ba komunidade ne’ebé hela iha ne’ebá, maibé la iha uma ida mak hetan estragus.
“Hodi kalan komunidade sira nia uma kuaze tahu tama nakonu, i ami to’o rasik ba haree, tanba ne’e mak dadaun ne’e ami nain ekipa rekoilla hela dadus iha Kaikoli konserteza barak mak bee mak tama de’it, uma la estragus maibé iha Hera mak mota tun bee lori rai heken tama ema nia uma laran, entaun hodi kalan kedas ami to’o iha ne’ebá pur volta 12 oras, sira hatete ami bele hamoos hodi deskansa tanba ne’e mak ami nia ekipa ida ba hela ne’ebá haree to’o oinsá, karik sira nia ai-han ruma mak afeita entaun ami bele apoiu fali emerjénsia ba sira, ne’ebé dadaun ne’e sira sei rekoilla hela dadus depois mak ami sei fó sai ba fali,” nia informa.
Tanba ne’e Autoridade Protesaun Sivil husu ba komunidade sira karik mosu udan bo’ot, inundasaun hanesan hodi kalan husu para hela hakmatek iha fatin.
“Tanba hodi kalan ami la hetan espasu hodi halo evakuasaun ba karreta sira ou malu sira ne’ebé mak kareta aat iha parte Quarter PNTL nia ona, bee halo karreta barak aat iha ne’ebá no motorizada sira, entaun pertupar ami nia servisu iha engrafamentu ho situasaun sira ne’ebé mak ita la permite, tanba bee mós makas entaun di’ak liu husu ba komunidade sira, sitausau sira hanesan ne’e hela hakmatek iha ida-idak nia fatin, atu nune’e ekipa sira bele halo apoiu ba fatin sira ne’ebé afeita ba inundasaun ida ne’e,” nia esplika
Hodi kalan halo evakuasaun ba família sira ne’ebé iha edifisu APC, sira hetan ai-han maran no mós beti tau iha ne’eba sira bele uza hodi toba lai.
“Tanba ami rasik tama ba parte Kaikoli laran ne’e, sira nia kulsaun tebetebes mós bokon hotu, ne’ebé sira mai iha ne’e ami fó apoiu emerjénsia ba sira hodi hela depois hodi kalan ami servisu hamutuk duni parte ambulansia sira mai iha ne’e doutór halo chek ba ki’ikoan sira ne’ebé iha ne’e i konsege ida isin manas sira lori tiha ba ospitál,”nia relatá.
Tanba ne’e afeita ba inundasaun kordena ho Autoridade lokál sira hodi bele fó hatene ba pontu vokal sira iha Munisípiu no Postu Administrativu ida-idak.
“Ami hakarak hato’o ba komunidade tomak imunizasaun hanesan ne’e mak husu atu kordena ho autoridade lokál para bele fó informasaun mai ami, maski ami nia pontu vokal sira iha Munisípiu no Postu Administrativu sira iha, maibé bele lalais hodi hato’o mai ami,” Nia haktuir.
Autoridade Protesaun Sivil mós servisu hamutuk ho Cruz Vermella Timor-Leste, nune’e mós F-FDTL inklui mós Sekretáriu Estadu Protesaun Sivil hamutuk hodi kalan iha ne’e hotu hodi fó apoiu hela.
“Tanba ne’e mak preparativu sira ami prepara hela karik akontese, emerjénsia ami prontu soke ami iha difikuldade oituan kona-ba sentru evakuasaun ne’ebé mak agora dadaun ami enkontru ho ekipa atu ba halo aproximasaun ho relevante para atu bele hetan sentru evakuasaun hanesan iha Tasi-tolu,” nia haktuir.
Iha fatin vítima Fernada Martins husi Aldeia Nopen, Suku Vila-Verde, sente triste tanba udan ne’ebé mai kuaze oras 3 no 4 halo bee tama ba uma laran nune’e husu apoiu ba Autoridade Protesaun Sivil (APC) lou husi Bombeirus hodi hasai bee ne’ebé nakonu iha uma laran
“Horseik udan ne’ebé mak kle’ur mais ou menus ho oras tolu ho balun,depois ho volume bee ne’ebé mak bo’ot nune’e afeita ba inundasaun, hodi kalan mós bee nakonu iha ha’u nia uma até agora mós bee nakonu tanba ne’e ha’u ami husu tulun no Bombeiros oinsá tau bele hasai bee fatin ne’ebé mak ha’u bele,” dehan Fernada Martins.
Nia dehan konaba sasán sira ne’e la interese tanba bee nakonu hanesan tiha ona.
“Ita salva sasán ka oinsá, to’o agora sasa nafatin iha laran aat hotu, ami husik iha ne’eba de’it tanba bee nakonu hanesan ita hasa’i atu lori ba ne’ebé, tanba ne’e mak ha’u husu ba parte relevante sira atu bele loke bee dala nune’e bee bele la’o tuir dala nune’e la bele afeita ba komunidade sira,” nia Konklui.
Entretantu tuir relatóriu ne’ebé mak Autoridade Protesaun Sivil simu kona-ba udan boot ne’ebé mak akontese inundasaun mak Munisípiu Dili maibé iha Munisípiu seidauk iha relatóriu kona-ba situasaun ida, maibé servisu Autoridade Protesaun Sivil kontínua prontu 24 oras hodi fó atendimentu ba komunidade sira karik mosu inundasaun iha Munisípiu sira hotu.
Jornalista : Aniceto da Silva
