DILI 16 Fevereiru 2026- Institutu Nasional Combate HIV-SIDA (INCSIDA) halo sensibilizasaun no transmite informasaun HIV-SIDA ba eskola ETI nune’e estudante bele evita liu husi sexu livre sira ne’e
Presidente Institutu Nasional Combate HIV-SIDA (INCSIDA), Daniel Marçal, hatete iha Timor-Leste barak kona ona HIV tanba liu husi atividade sexu livre maibe la teste ran nune’e sai afeita ba moras HIV
“Ema barak iha timor ne’e kona ona HIV tanba atividade Sex nee barak tebes iha ema sira agora halao seksu livre ne’e seidauk tes ran nomos barak mak kona ona moras HIV” dehan Presidente INCSIDA, Daniel Marçal iha eskola ETI Fomentu
Alende liu husi husi sensibilizasaun ne’e hodi ema ba teste ran hodi halo tratamentu lais bainhira hetan ona moras HIV-SIDA ne’e
“Esforsu ne’ebe ita halo mak hakarak ema barak bele ba tes ran para ita bele halo tratamentu lalais ba moras HIV, ita atu salva ema husi moras HIV ne’e mihis los ona tanba ita iha timor atividade komersial sex ne’e boot laiha regulamentu no dadus hatudu katak, ema barak kona HIV, ema ne’ebé halo seksual livre mak, kaben nain sira, estudante sira no Joven sira, tanba ne’e ema dehan nasaun ne’e iha risku boot ida, ita nia ema um ponte tres koalia la rona malu no la fiar malu nomos kontribuisaun seksu livre ne’e boot tebes, tanba ne’e ita koalia nafatin no husi ita nia koalia ba maluk sira nia kontribuisaun ne’e bele hasae netik ema nia konsiensia atu nunee bele kuidadu seksu livre” presidente INCSIDA esplika
Presidente INCSIDA hatete, HIV-SIDA ne’e tinan 20 resin ona foin 2.000 mil tal maibe nafatin sexu livre iha fatin-fatin nune’e labele regula tanba ne’e liu husi sensibilozasaun ida ne’e hodi ema hotu iha konsiensia hodi muda an husi moras at ida ne’e
“HIV ne’e too tinan 20 resin ona foin mak Rihun rua ida ne’e tamba atividade seksu livre ne’e barak no labele regula ne’ebé ita koalia beibeik pasti ema barak iha konsiensia hodi muda aan no hadok aan husi hahalok aat ne’ebé tau sira ida risku ba trasmisaun HIV ne’e, husi sosializasaun Ita haree estatistika tina-tinan ne’e la aumenta barak ida rua deit tanba ema barak kona hela HIV lakoi ba tes ran halo sekau livre ne’e bebeik ho ida ne’e mak aumenta hela kasus foun maibé ita agradese tanba bele hetan ona rihun rua limanu atus liman, ema sira ne’ebé ita indentifika ne’e sira hemu ona aimoruk sira mantein ho moras HIV sira bele moris naruk hanesan sira seluk”
Enkuantu iha klinika balun teste ran no hetan kazu moras HIV-SIDA ne’e 2.500 mill ital tanba komesa sira voluntariamente ba teste ran maibe sei menus nune’e nafatin kolabora ho Ministeriu Saude hodi nafatin fo teste ran ba sira
“Maibé perigu mak ema sira ne’ebé kona moras HIV lakoi ba tes ran, ita hakfodak mak bainhira sira kona ona moras SIDA tama Hospital mak ota foin hatene, Klinik hotu ne’ebé agora teste ran hetan kazu mak Dois mil Qunentus ital ida ne’e tanba ema hotu komesa ba tes ona ran no volontariu ba tes ran ne’e mak sei menus hela ne’ebé nafatin kopera ho Ministérius saude halo tes ran nadatin”
Iha sorin seluk, Diretor Eskola ETI, Luis Aparocio hatete moras ne’ebé agora dadaun iha Timor-Leste barak mak moras Dengue no moras ida naran HIV-SIDA moras ida ne’e prevene hodi labele daet ba ita tanba la permite hodi halo sexu livre maibe iha limitasaun nune’e moras at ne’e labele kona
“Ita sira ohin hamutuk iha ne’e ita hatene moras iha mundu nee moras oin-oin inklui iha Timor moras barak moras dengue ne’ebé ita akompana iha media sosial, moras ida naran HIV moras ida ne’e ita bele prevene atu labele daet mai ita maibe influensia media sosial no teknolojia oin loron influensia ita monu no fraku hanesan ba asuntu loron ohin nia Jesus la permite ita atu halo sexu livre ami profesor sira moos la permite maibe teknolojia ohin loron la ukun ita nia an monu ba sala hirak ne’e nia konsiekuensia ne’e boot kontenti minutu ida rua maibe konsiekuensia terus tempu naruk hira ne’e hotu mak ohin ita hamutuk iha ne’e.
Entre tantu, liu husi Institutu Nasional Combate HIV-SIDA (INCSIDA) fahe informasaun konaba atu prevene moras HIV nune’e la bele monu ba sala hira ne’e
“Ohin belun sira husi institutu nasional konbate HIV sida hamutuk ho ita atu fahe informasaun mai ita oinsa atu prevene atu nune’e moras la bele kona ita karik lakoi prevene monu tiha ba sala saida mak ita atu halo prevene buat hirak ne’e mak ohin ita hamutuk iha ne’e, ita rona hotu tiha informasaun ne’e liafuan ida portugues dehan nu’une “Querido passado Muito obrigado por metir ensinado”hau agradese tamba pasadu hanorin hau nune’e ho pasadu ne’ebé hanorin hau tenki dehan “Querido futuru pode vir que estou pronto a enfrentar preparado em sorte” doben iha futuru bele mai hau prontu ona simu o” nia hakotu
Jornalista : Aniceto da Silva
