Varanda / Saúde / INSCIDA Sensibiliza HIV-SIDA ba Joven sira husi CCYC Hamutuk 200 

INSCIDA Sensibiliza HIV-SIDA ba Joven sira husi CCYC Hamutuk 200 

Presidente Institutu Nasional Combate HIV-SIDA (INCSIDA), Daniel Marçal. Foto//Anis

Dili, 17 Agostu 2026- Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA (INCSIDA) halo sensibilizaun ba joven sira husi CCYC hamutuk 200 resin kona ba importante husi moras HIV-SIDA ne’ebé dadaun ne’e afeita barak ba joven sira iha Timor-Leste.

Presidente INSCIDA Daniel Marçal hatete, Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA halo sensibilizaun ida ba joven sira husi CCYC tanba sira ne’e mak futuru nasaun nian, no sira mak kontinuador no joven sira maka importante iha futuru.

“Maibé ita haree ita nian joven barak tebes la ta’uk atu hasoru sira nian futuru, liu iha sira nia konfedensial ne’e, mak afeita tebes joven barak ona, tebes see kansela sira nia futuru, ne’e tanba saida, tanba de’it sira-nia dezeiju sexsuál ne’ebé ita la bele kontrola,” dehan Presidente INSCIDA Daniel Marçal ba Jornalista sira iha resintu INSCIDA

Nia dehan entaun haree joven barak, no feto barak tenke para eskola isin rua tama namora lalais, sai feen no lae lalais.

Presidente hato’o mensajen no fo hanoin beibeik ba joven sira no liu husi meiu Komunikasaun ne’e hodi partilla informasaun tanba ne’e Joven sira barak mak preokupa nia futuru maibé la preokupa nia saúde, tanba ne’e liu husi sensibilizasaun ne’e hodi joven sira labele ransu livre no hadok an husi sexu livre sira ne’e 

“Fó hela mensagen ida katak ita presiza fó hanoin beibeik ba sira liu-liu kolega média sira iha haree imi mós partilla infomasaun makas lós, tanba ohin ha’u dehan agora ema barak prekupa ba ema nian futuru maibé imi la prekupa ba imi nia futuru ne’e, inan aman prekupa liu tenke halo sekrefisiu boot ba sira nia moris tanba de’it sira hakarak sira nia oan iha susesu iha loron aban nian,”Nia dehan.

Nia esplika liga ho HIV haree ohin fó sai ona katak Timor-Leste to’o iha tinan to’o rihun rua resin ona.

“Ita bele konta to’o ona rihun rua resin, karik ita halo estimasaun ne’e rihun rua atus tolu ona karik, tanba de’it ita seidauk registu hotu, barak liu maka sé, barak liu joven ida ida-ne’e menoridade sira, agora hare sira didi’ak iha ne’ebé balu eskola, no balu tuir kursu sira, ita mós haree ba resultadu peskiza ne’ebé mak iha halo iha tinan kotuk hatete katak 26% joven feto ka mane, liu ona moris ho mane liu ona ida no moris feto liu ona ida, ida ne’e risku tebes nasaun ida ne’e,”Nia esplika.

Nia haktuir sé ida ne’e mak ema hotu-hotu husik de’it agora buat hotu-hotu esforsu ona maibé tenke iha baze legál iha maka hodi kria buat ruma no kria kondisaun, sé parte legál nia maka la kria kondisaun ruma haree difisil demais.

“Ne’e la di’ak ba nasaun, la di’ak ba ita nia ema sira Tanba dadus sira-ne’e mak iha INSCIDA ne’e mai husi Ministériu Saúde, ne’ebé rua ne’e hanesan de’it, ne’ebé ita kopera hamutuk ho Ministériu Saúde,”Nia haktuir.

Iha fatin hanesan Manejer Programa iha CCYC, Delio Maria Lopes informa ohin Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA realiza sensibilizaun ida ba joven sira, importánsia tebes ba joven sira hodi rona informasaun konaba HIV-SIDA tanba moras HIV-SIDA ne’e moras ida ne’ebé perigozu tebes no hakotu lalais ema nia vida

“Tanba Asunto ida ne’e sensitivu tebes oinsá ita atu konsenseliza joven sira nia koinesimentu ligadu ba iha moras HIV-SIDA nian, tanba nune’e ne’ebé mak aas liu ne’e mai husi joven sira, entaun ita presiza konsenseliza sira para nune’e sira bele evita konsiénsia nune’e bele prevene moras ida ne’e,” dehan

Nia dehan formasaun ida ne’e CCYC servisu hamutuk ho Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA ida-ne’e los foin ba dahuluk maibé kauze iha tinan tolu no tinan haat liuba sempre iha progama.

“Kada tinan ita sempre iha progama sensibilizaun ba iha foin sa’e sira ne’ebé ativamente partipasaun formasaun iha CCYC, sensibilizaun sempre diferente tanba estudante sira-ne’ebé partipa iha formasaun CCYC kada fulan tolu sempre troka, depois estudante sira foun tama ita sempre halo kordenasaun ho parte relevante sira ba sensibilizaun infomasaun ba iha foinsa’e sira ne’ebé mak regista foun.Maibé ba iha formasaun ohin loron nian estudante hamutuk kauze 200 ital mak tuir,” Nia dehan.

Partisipante Maria Freitas afirma, hanesan joven ida rona informasaun husi Orador sira kona ba moras HIV, ema hotu-hotu hatene katak moras HIV hanesan moras hada’et.

“Agora ita bele dehan katak persentaje sa’e makas iha Timor-Leste, ida ne’e hanesan atu fó hanoin ba ami, no matéria ida ba ami nune’e ba oin bele prevene an, bele fó hanoin no kolega no familia oinsá atu prevene nune’e bele kona ba moras ida ne’e,”dehan Maria Freitas.

Entretantu partisipa iha sensibilizaun ne’e mai husi estudante hamutuk na’in 200 husi CCYC, no Orador sira mai husi INSCIDA, Reprezenta Ministériu Saúde, Reprezenta PNTL,no Reprezentante husi Ministru Kordenadór Asunto Sosais no mós funsionáriu INSCIDA rasik.

 

Jornalista: Aniceto da Silva

 

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top