
DILI, 29 Outubru 2026 — Eletrisidade Timor-Leste (EDTL, EP) hala’o inspesaun ba kliente elétriku sira iha kapitál Díli, tuir despaixu husi Ministériu Obras Públikas, ho objetivu atu asegura aplikasaun tarifa tuir kategoria kliente, identifika koneksaun ilegál no hasa’e reseita instituisaun nian.
Konsellu Administrasaun EDTL, EP, Marito Ferreira, hatete katak atividade inspesaun ne’e kontinua husi tinan kotuk, ho foku ba kliente sira iha kategoria oioin, inklui uma rezidensiál, negósiu ki’ik, edifísiu boot no otél sira.
“Inspesaun ne’e ita fahe ba ekipa rua, ekipa ida husi Becora no ekipa ida husi Tasi-Tolu, no sira hasoru malu iha klaran. Ita hala’o ona loron tolu, no kuaze to’o metade ona. Husi inspesaun ne’e, ita deteta buat balu ne’ebé presiza hadi’a,” Marito Ferreira hatete ba jornalista sira iha pantai kelapa Díli, Kinta-feira ne’e
Nia esplika katak inspesaun ne’e importante atu asegura kliente sira selu tarifa tuir kategoria no montante eletrisidade ne’ebé sira konsume. Ida ne’e tanba iha kazu balu, negósiu boot, edifísiu boot no otél sira konsume eletrisidade barak, maibé selu tarifa ne’ebé la tuir kategoria loos.
Marito Ferreira hatete katak EDTL identifika ona fatin balu ne’ebé presiza ajustamentu tarifa, atu evita situasaun ne’ebé kliente sira uza enerjia barak, maibé selu menus duké montante ne’ebé tenke selu tuir kategoria tarifa ne’ebé aplika.
“Objetivu ida mak atu halo balansu entre uza enerjia no pagamentu, tanba kliente boot sira ne’ebé uza eletrisidade barak tenke selu tuir sira-nia kategoria. Ida ne’e mós atu hasa’e reseita EDTL,” nia afirma.
Tuir Marito Ferreira, EDTL aplika kategoria tarifa tolu. Tarifa doméstika ba uma rezidensiál mak 12 sentavu kada kilowatt-hora (kWh); tarifa ba negósiu ki’ik no médiu, hanesan restorante no salun, mak 15 sentavu kada kWh; no tarifa ba kliente boot mak 24 sentavu kada kWh.
Aleinde irregularidade iha kategoria tarifa, ekipa inspesaun deteta mós koneksaun eletrisidade balu ne’ebé liga direta, la liu husi kontadór. Prátika ne’e konsidera koneksaun ilegál, ne’ebé bele hamosu risku ba seguransa no prejudika reseita EDTL.
“Kuandu ita deteta koneksaun ilegál, ita sei bolu kliente ne’e ba EDTL atu rezolve tuir prosedimentu administrativu. Depois kumpri obrigasaun no prosesu administrativu, foin ita bele normaliza fila fali fornesimentu eletrisidade,” nia esplika.
Marito Ferreira salienta katak inspesaun ne’e bazeia ba Dekretu-Lei N.º 3/2016, Artigu 13, ne’ebé EDTL uza hanesan baze legál atu responsabiliza ema ne’ebé komete infrasaun, tuir regra no prosedimentu aplikável.
Inspesaun ne’e identifika mós kontadór eletrisidade tipu antigu ne’ebé bele iha limitasaun iha desempenhu. Kontadór hirak ne’e presiza verifika atu asegura katak rejista konsumsaun eletrisidade ho loos.
Nia subliña katak manipulasaun ba komponente eletróniku kontadór bele afeta rejistu konsumsaun. Tanba ne’e, EDTL sei hala’o kontrolu no atualizasaun ba kontadór sira ne’ebé presiza. Nia mós relata katak iha kazu balu, EDTL suspende provizoriamente fornesimentu eletrisidade depois deteta irregularidade.
Marito Ferreira esplika katak inspesaun hahú uluk iha kapitál Díli tanba atividade ekonómika, edifísiu boot no negósiu barak konsentra iha área ne’e. Maski nune’e, EDTL la taka possibilidade atu hala’o inspesaun hanesan iha munisípiu sira seluk.
Iha nia apelu ba komunidade, nia husu atu ema hotu la halo ligasaun eletrisidade rasik, la muda kontadór no la troka fiu sein autorizasaun no koordenasaun ho EDTL.
“Eletrisidade iha risku, tanba ne’e komunidade tenke kuida. Se hakarak halo ligasaun foun, muda kontadór ka muda fiu, tenke husu no koordena ho EDTL, tanba EDTL mak iha kompeténsia atu hala’o servisu hirak ne’e. Ligasaun ne’ebé la tuir prosedimentu bele hamosu risku ba vida no seguransa públika,” Marito Ferreira apela.
Jornalista: Aniceto da Silva