Dili, 02 Julli 2026-Diretór Ezekutivu, Ra’es Hadomi Timor Oan (RHTO), Joaozito Dos Santos hatete, ohin Workshop ne’e foka liu ba konsultasaun Nasional ASEAN Enabling Masterplan (AEM) post-2025 nian iha ASEAN tanba ne’.e halo konsulta ho parte Governu, sosiedade sivil sira hodi hare liu ba Ema ho Defisiensia sira nian
“Ita nian Workshop Enabling Masterplan kona-ba ASEAN intergovernamental ba ema ho Defiseinte sira ne’e importante tebes ba ita atu fahe esperiénsia kona-ba oinsa ASEAN bele hari no garante lei asensibilidade ba ema ho Defiseinte sira.” Dehan Diretór Ezekutivu Ra’es Hadomi Timor Oan (RHTO) Joaozito Dos Santos iha Hotel Novu Turismu
Nia Dehan, ASEAN agora dadaun iha prosesu dezenvolve kona-ba ASEAN nia Masterplan.
“Ha’u sente Asuntu ASEAN Masterplan ne’e importante tebes no fo oportunidade ba ita atu espresa no fo rekomendasaun ba oinsa mak ASEAN bele hari lei hodi garantia asensibilidade no posibilidade ba ema ho Defiseinte sira.” Nia dehan
ASEAN agora dadaun halao prosesu kona-ba ASEAN nia Masterplan atu hasa’e no kontribui Timor-Leste nian tanba ne’e Raes Hadomi Timor Oan (RHTO) nu’udar Organizasaun Ema ho Defisiensia (EhD) iha Timor-Leste inklui organizasaun sira seluk oinsa bele asegura katak laiha ema ida mak iha kotuk.
“Inkluzaun labele sai hanesan hanoin deit maibé inkluzaun sai realidade ba politika no programa implementasaun ba lider sira hotu atu hametin relasaun ita maluk ema ho Defiseinte sira iha Timor-Leste atu hari nasaun ida ne’ebé forte ba iha lider ASEAN nain kona-ba direitu ema ho Defisiénsia sira nian.”
Timor-Leste nia adere ba ASEAN sai inkluzivu ba realidade tanba ema hotu nia kontribuisaun ne’e importante liu-liu ba Ema ho Defisiénsia (EhD) sira.
Diretór Ezekutivu, Asosiasaun Defisiensia Timor-Leste (ADTL), Cesario da Silva afirma, Ema ho Defisiénsia (EhD) sira nia kontribuisaun ba dezenvolvimentu nasionál ne’e importante no susesu ba iha Timor-Leste nia adere ba ASEAN.
“From Accession to Integration Timor-Leste nia adere ba ASEAN ne’e ita iha nivel ASEAN People forum no ASEAN dezabite forum ne’e organizaun no grupu ema ho Defiseinte sira atu bele kontribui ideia sira relasaun ba dezenvolvimentu inkluzaun” nia hatete
Raes Hadomi Timor Oan (RHTO) no Asosiasaun Defisiensia Timor-Leste (ADTL) nia papel importante iha Timor-Leste tanba Timor-Leste mós sai ona observador ba ASEAN tanba ne’e RHTO no ADTL tenke iha diskusaun klean ba ASEAN Enabling Masterplan tanba ida ne’e mak sai dezenvolvimentu ba Timor-Leste nia susesu.
Nia haktuir, Timor-Leste tenke iha asaun politika ida ho seriu ne’ebé Timor-Leste nia politika ba Ema ho Defisiensia ne’e diak ona tanba hahu husi baze kedan.
“Timor-Leste tenke iha asaun politika ida ne’ebé seriu, ba ha’u Timor-Leste nia politika ba ema ho Defiseinte ne’e diak tebes tanba mai ho nia baze ne’ebé diak tebes ba politika nasionál ba ema ho Defiseinte sira iha Timor-Leste tanba ne’e organizaun Ema ho Defisiensia sira hotu atu tau hanoin hamutuk no kritika barak hodi kontribui ba ita nia dezenvolvimentu nasionál.”
Asuntu Defisiensia sai isu kruel ba setór hotu-hotu nune’e entre iha pilar tolu ne’ebé ASEAN adopta ona mak Politika Seguransa, Ekonómia no Sosiu kulturál.
Iha Sorin seluk Diretóra Nasionál Sekretáriu Igualdade (NSI), Maria Fillomena Babo Martins hatete, asuntu Ema ho Defisiénsia ne’e mós kontribui ba pilar Sosiu kulturál no nomós ba politika ekonómia tanba ASEAN kulturál komunity
“Agora dadaun ita atu tama ba ASEAN konsultasaun ba ita nia planu hodi kontribui liu-liu suantu ema ho defisiénsia no ema ho vulnerável ne’e importante tebes.”
Oinsa mak Asosiasaun Defisiensia Timor-Leste (ADTL) sira nia planu Masterplan ba Ema ho Defisiénsia ne’e atu hetan benefísiu bainhira Timor-Leste tama ba ASEAN.
Jornalista: Aniceto Dias