Varanda / Nasionál / UNFPA Apoiu Formasaun ba Funsionariu SEI Hodi Hametin Sistema Monitorizasaun no Avaliasaun ba PAN-VBJ

UNFPA Apoiu Formasaun ba Funsionariu SEI Hodi Hametin Sistema Monitorizasaun no Avaliasaun ba PAN-VBJ

Dili, 21 Setembru 2026-Fundo Nasaun Unidas ba Populasaun (Sigla Iglesh UNFPA) -apoiu Formasaun loron rua kona-ba hametin sistema monitorizasaun no avaliasaun ba Planu Asaun Nasionál Hasoru Violénsia Bazeia ba Jéneru tinan 2022–2032, ba funsionariu Sekretaria Estadu Igualdade (SEI) hamutuk 10 resin.

UNFPA no SEI esforsu atu prevene no responde ba violénsia bazeia ba jéneru (VBJ) la’ós de’it kona-ba kompromisu, maibé mos presiza sistema forte, rezultadu esperadu ne’ebé klaru, dadus konfiável no evidénsia kredivel atu orienta prosesu desizaun.

Reprezentante UNFPA, Umbelina Rodriques hatete, molok halo formasaun Sekretariu Estadu Igualidade (SEI) no UNFPA halo ona survey iha fulan Juñu no jullu ona nune’e sira halo identifikasaun ba kapasidade iha área ne’ebé M&E no mos ba esperiénsia pratika nian iha terenu.

“Molok formasaun ne’e realiza, SEI no UNFPA halo survey iha fulan Juñu no Jullu atu identifika nesesidade kapasidade iha área M&E, inklui esperiénsia prátika, nesesidade téknika no dezafiu ne’ebé hasoru hosi parte relevante sira” Dehan Reprezentante UNFPA, Umbelina Rodriques iha nia diskursu

 Rezultadu survey hatudu  iha dezafiu balun relasiona ho kualidade jestaun dadus, pontualidade no kompleta dadus hosi liña ministeriál sira.

Partisipante sira mos hatudu interese atu aumenta kapasidade iha preparasaun relatóriu, análize dadus, uza ferramenta dijitál hanesan KoboToolbox, no dezenvolve polítika ne’ebé bazeia ba evidénsia.

Dadus ne’ebé di’ak no evidénsia kredivel bele ajuda fó vizibilidade ba grupu sira ne’ebé dala barak la hetan reprezentasaun sufisiente iha dadus, inklui labarik-feto adolexente iha área rurál, feto ho defisiénsia no ema sira ne’ebé iha risku ba violénsia.

Nia afirma, objetivu husi dadus ne’e atu transforma dadus sira ne’e sai evidénsia nune’e evidénsia sai informadu nune’e desizaun sai informadu no politika ne’ebé diak liu, tanba servisu husi rejultadu ne’ebé diak liu husi feto no labarik feto sira ne’ebé iha komunidade nia leet.

“Objetivu la’ós de’it atu produz dadus barak liután ka relatóriu barak liután. Objetivu mak atu transforma dadus ba evidénsia, evidénsia ba desizaun informadu, no desizaun informadu ba polítika ne’ebé di’ak liu, servisu ne’ebé forte liu no rezultadu ne’ebé di’ak liu ba feto, labarik-feto no komunidade sira,” Dehan nia.

Kompromisu atu apoia hametin kapasidade institusionál no dezenvolvimentu sistema monitorizasaun no avaliasaun ne’ebé konfiável no sustentável, hodi apoia implementasaun efetivu ba PAN-VBJ.

UNFPA mos enkoraja partisipante sira atu partisipa ativu durante formasaun, liu husi husu pergunta ne’e no fahe esperiénsia no pratika ferramenta sira ne’ebé introdús durante atividade.

UNFPA nia inisiativa ne’e konsidera hanesan parte importante husi esforsu atu hametin resposta multisetoriál Timor-Leste nian ba Violensia Bazeia ba Jéneru (VBJ) no asegura desizaun no polítika sira bazeia ba dadus no evidénsia ne’ebé konfiável.

Iha sorin seluk, Diretór Jerál, Sekretaria Estado Igualidade (SEI) Armando da Costa hatete, atividade formasaun ida-ne’e foka liu ba dezenvolve konaba koñesimentu no kapasidade funsionáriu sira iha área planeamentu no monitorizasaun, liuliu kona-ba prevensaun no resposta ba Violensia Bazeia  ba Jéneru (VBJ).

Nia dehan, atividade ne’e importante tebes, tanba iha instituisaun no organizasaun barak ne’ebé implementa programa sira kona-ba kombate no resposta ba Violensia Bazeia ba Jéneru (VBJ) iha Timor-Leste.

“Importante atu bele hatene no sukat atinjimentu no progresu sira. Ho prosesu monitorizasaun no avaliasaun ne’ebé diak, no sistema jestaun dadus ne’ebé diak, ita bele analiza dadus sira ne’ebé ita hetan hosi implementasaun no apresenta rezultadu sira,” dehan Armando da Costa

Dadus no evidénsia ne’ebé forte bele sai baze ba Governu no Parlamentu Nasionál (PN) atu halo desizaun kona-ba programa, polítika no estratéjia, inklui alokasaun orsamentu ne’ebé apropriadu ba responde ba problema violénsia bazeia ba jéneru.

Bazeia ba dadus ne’ebé aprezenta ba Parlamentu Nasionál (PN) kona-ba tinan 2024-2025, kazu violénsia ne’ebé instituisaun sira responde ne’e kazu hamutuk 1.000 ba kada tinan.

Nia dehan, objetivu prinsipál husi formasaun ne’e la’ós atu muda númeru kazu diretamente iha tempu badak, maibé atu hasa’e koñesimentu no kapasidade funsionáriu sira iha jestaun informasaun, dadus no númeru sira ne’ebé hetan hosi implementasaun programa.

“Treinamentu ida ne’e nia objetivu mak hasa’e koñesimentu no kapasidade kona-ba oinsá bele jere informasaun, dadus no númeru sira ne’ebé ita hetan. Dadus sira ne’e bele ajuda ita atu trasa programa ne’ebé diak no responde ba problema iha tempu naruk,” nia esplika.

Alende ne’e iha nivel nasionál, atividade sira kona-ba planeamentu no monitorizasaun mos sei kontinua iha nivel munisípiu. Iha munisípiu sira, iha pontu fokál hosi Ministériu Solidariedade Sosiál, funsionáriu sira no instituisaun relevante seluk ne’ebé envolve iha mekanizmu rede referál.

Nia dehan, Kooperasaun iha nivel nasionál no munisipál konsidera importante atu garante katak instituisaun sira hotu bele servisu iha diresaun no mekanizmu ne’ebé koordenadu.

Nia relata, kontinuidade formasaun no kolaborasaun entre instituisaun sira, espera katak kapasidade monitorizasaun, jestaun dadus no avaliasaun programa kona-ba prevensaun no resposta ba violénsia bazeia ba jéneru bele kontinua hametin iha Timor-Leste.

 

Jornalista: Mateus F. de Deus

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top