Dili, Setembru 2026—Sekretaria Estadu Arte no Kultura (SEAK) hamutuk ho Ministeriu Juventude Desportu Arte no Kultura (MJDAK) hodi kontinua hametin esforsu hodi implementa no promove Código do Direito de Autor iha Timor-Leste, ho objetivu atu aumenta komprensaun públiku kona-ba protesaun direitu autor no hakbiit respeitu ba obra kreativa no propriedade intelektual iha rai-laran.
Tanba ne’e iha Timor-Leste iha ona Lei N.º 14/2022, loron 21 Dezembru, kona-ba Kódigu Direitu Autor no Direitu Konexu. Lei ne’e nia objetivu mak proteje obra literária, artístika no sientífika, nune’e mós direitu hosi autor, artista, produtor fotograma/videograma no entidade radiodifusaun. Lei ne’e mós atu estimula kriasaun no produsaun intelektual iha área literatura, arte no siénsia.
Sekretariu Estadu Arte no Kultura (SEAK), Jorgé Soares Cristovão hatete, seminariu ida ne’e atu hare fila fali no oinsa atu implementa konaba lei nu. 14/2022 ne’ebé Direitu ba Autor. Aprovasaun husi Parlamentu Nasional (PN).
“ohin loron ida ne’e ita halo seminariu ka workshop ida ne’ebe maka ita atu hare fila fali oinsa maka ita bele implementa ita nia lei numeru 14/2022 ida ne’ebe maka parlamentu aprova ona lei konaba Direitu Autor nian” dehan Sekretariu Estadu Arte no Kultura (SEAK), Jorgé Soares Cristovão iha Salaun Nabe Biti Boot MJDAK
Atividade ne’e hetan apoiu husi União Europeia (UE) no parseiru internasionál sira, inklui ITC, ho objetivu atu rona no halibur hanoin, rekomendasaun no kontribuisaun husi asosiasaun, artista, akademiku no parte relevante sira kona-ba oinsá atu implementa lei ne’e ho efetivu.
Nia dehan, konaba lei nu 14/2022 ne’e halo sensibilizasaun ona maibe hare Timor-Leste nia adezaun ba organizasaun internasional sira tanba ne’e Timor-Leste tenke ajusta hodi tuir padraun internasional nian. Nune’e sensibilizasaun fila fali atu rona hanoin sira ne’e hodi kria dekretu lei tuir ne’e nia implementasaun.
“antes ne’e ita halo sensibilizasaun ona maibe ita hare ba Timor-Leste nia adezaun ba organizasaun internasional sira tanba ne’e mak ita presiza ajusta buat balun ne’ebe maka tuir padraun internasional nian. Tanba ne’e maka ohin hau hatete ami hakarak hamutuk ho ITC hetan apoiu husi união europeia atu senssibliza fila fali husi ida ne’eba ita atu rona hanoin sira ne’e atu kria dekretu implementasaun ba lei ne’e rasik” nia dehan
Nia hatete, husi sensiblizasaun ba lei ne’e iha futuru atu proteze artista sira hodi fo vantajen ne’ebé diak ba artista sira hodi rekoñese nia obra sitra ne’ebé iha.
“ita nia objetivu ne’e atu iha futuru husi lei ne’e atu proteze sira fo mos vantajen ne’ebé ke diak atu rekoñese nafatin obra artistiku ida ne’ebe maka sira iha. Tanba ne’e maka antes ita atu produs ka ita atu dezeñu fali ka ita atu halo fila fali kodigu direitu de autor nia dekretu implementasaun ne’e ita presiza rona entidades hotu-hotu nia hanoin. Iha tempu balun ami presiza rona hanoin ruma husi parte tribunal nian konaba dekretu lei implementasaun ne’e duni” nia hatete
Nia akresenta, husi lei ne’e Ministeriu Juventude Desportu Arte no Kultura (MJDAK) liu husi Sekretariu Estadu Arte no Kultura (SEAK) sira sei kria sekretariadu ida hodi halo gestaun implementasaun ba lei codigu direitu de autor Timor-Leste ne’ebé bele fasilita Koordenasaun entre instituisaun Governamental, Asosiasaun Artista, Akademiku no Parseiru sira
“ba futuru husi lei ne’e hatete katak liu husi Ministeriu Juventude Desportu Arte no Kultura liu husi Sekretariu Estadu Arte no Kultura ita sei kria mos sekretariadu ida ba halo gestaun implementasaun ba lei direitu autor ne’e husi ne’eba maki ta presiza dekretu ida ba implementa tanba ida ne’e mak agora dadauk ami hahu halo iha nivel ida agora dadauk nivel ida nasional i sei kontinua mos halo iha nivel regional ne’ebe maka sei konvida mos ba artista sira husi munisipiu atu rona mos sira nia hanoin” nia haktuir
Jornalista: Aniceto da Silva
