Varanda / Nasionál / CAMSTL Hamutuk ho Governu Hametin Esforsu ba Digitalizasaun Arquivu Audiovizuál

CAMSTL Hamutuk ho Governu Hametin Esforsu ba Digitalizasaun Arquivu Audiovizuál

Diretor Ezekutivu Centro Audiovizual Max Stahl Timor-Leste (CAMSTL) Eudícitio Pinto. (Foto Zeus News)

Dili, 05 Outubru 2026 — Centro Audiovizuál Max Stahl de Timor-Leste (CAMSTL), hamutuk ho Governu liuhosi Sekretaria Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), hala’o atividade sensibilizasaun kona-ba importánsia digitalizasaun arquivu audiovizuál, ho objetivu atu hametin esforsu ba salvaguarda, konservasaun no preservasaun dokumentasaun no memória audiovizuál importante ba jerasaun ohin no futuru.

Diretor Ezekutivu CAMSTL, Eudícitio Pinto, hatete katak CAMSTL husi inísiu rekoñese ona imperativu atu uza teknolojia modernu hodi prezerva istória, kultura no patrimóniu audiovizuál Timor-Leste nian, atu labele lakon ka degrada ho tempu.

“Husi inisiu, Centru Audiovizuál Max Stahl Timor-Leste (CAMSTL) rekoñese imperativu ida ne’e. Ami simu teknolojia modernu ida ne’e la’ós ba nia an rasik, maibé hanesan rekursu esensiál ida atu prezerva ami nia istória, kultura, no patrimóniu audiovizuál ne’ebé frajil, hodi prevene ida-ne’e atu labele lakon ka degrada iha tempu ruma” dehan Diretor Ezekutivu CAMSTL, Eudícitio Pinto iha nia diskursu Kampus UNTL 

Nia hatete katak, iha IX Governu Konstitusionál, liuhosi lideransa Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), estabelese parseria estratéjika ho CAMSTL, ho objetivu komún atu salvaguarda no digitaliza patrimóniu audiovizuál nasionál Timor-Leste nian ne’ebé iha valór istóriku boot.

Tuir Eudícitio Pinto, liuhosi kolaborasaun ho Governu, CAMSTL iha tinan 2025 konsege ona prezerva arquivu multimédia dijitál hamutuk 500. Enkuantu iha tinan 2026, esforsu sei habelar tan ho integrasaun arquivu multimédia dijitál hamutuk 1.000 husi RTTL, E.P. no TATOLI, I.P., ne’ebé planeadu atu kompleta iha Dezembru 2026.

“Liuhosi kolaborasaun ida-ne’e, ami prezerva ona arkivu multimédia dijitál atus lima (500), iha tinan 2025. Tinan ida-ne’e, ami habelar esforsu ida-ne’e, hodi integra tan arkivu multimédia dijitál Rihun ida (1,000) husi RTTL, E.P.no TATOLI. I.P.. faze ida ne’ebé ami sei kompleta ho susesu iha Dezembru 2026. mekanizmu, no ohin, ita halibur hamutuk atu hasa’e konxiénsia kona-ba polítika, valór estratéjiku dijitalizasaun mídia nian” nia hatete

Nia esplika katak, atividade sensibilizasaun ne’e mos sai hanesan espasu atu fahe kuadru jestaun modernizadu kona-ba oinsá atu garante arquivu sira seguru, kompletu no asesível ba jerasaun foun iha futuru.

“Ohin, ami iha ne’e atu fahe kuadru jestaun modernizadu ida-kuadru ida ne’ebe dezeia atu asegura katak ita-boot nia arkivu sira seguru nafatin, sei tomak, no asesivel ba jerasaun sira iha futuru. Centro Audiovisaul Max Stahl koko no prova tiha ona teknolojia ida-ne’e: ami proteje ona oras rihun sia (9,000) hosi filmajen istoriku sira iha sistema ida-ne’e nia laran, hodi halo ida-ne’e sai asesivel ba eskola sira, peskizador sira, komunidade lokal sira no ba Global” nia dehan

Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKoms), Expedito Loro Dias Ximenes. (Foto Zeus News)

Iha parte seluk, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Expedito Loro Dias Ximenes, hatete katak atividade ne’e importante atu fahe koñesimentu kona-ba teknolojia digitalizasaun no oinsá atu arkiva dokumentu istóriku sira, liuliu arquivu sira ne’ebé prezerva memória istórika Timor-Leste nian.

“Atu kria atividade ida konaba teknolojia ne’ebé liu-liu oinsa maka atu bele CAMSTL Centro Audiovizual Max Stahl ne’e bele hanesan prezerva memoria historia no identidade Timor-Leste nian” dehan SEComs Expedito Loro Dias Ximenes 

Nia hatete katak, ba nasaun ida, arquivu istóriku ne’ebé dokumenta realidade no prosesu dezenvolvimentu nasaun nian iha importánsia boot, tanba sai parte husi memória koletiva.

Tuir nia, Timor-Leste iha istória luta naruk durante tinan 24, no dokumentasaun hanesan fotografia, vídeo, gravasaun áudio, mapa no entrevista audiovizuál sira bele sai evidénsia importante kona-ba realidade istórika, dezenvolvimentu no dezafiu sira ne’ebé nasaun hasoru.

“”Portantu ba nasaun ida hanoin ita hotu, maluk sira kompriende ba nasaun ida arkivu ho dokumentasaun ne’e importante tebes tanba iha rai ida no ita bele hanesan prezerva memoria hanesan koletiva portantu memori ne’ebé mai husi prosesu se ita hare ba Timor-Leste nian husi prosesu luta ne’ebé naruk atu ita prezerva memoria ida ne’e memoria koletiva no mos ita halo dala barak ita halo dokumentasaun ba fotografia hanesan kolega sira ne’ebé fotografer ne’e bele dokumentus ba fotografia ba video gravasaun audio mapa no mos dala barak ita halo intervista dokumentasaun audiovizuál ne’ebé durante ne’e ita halo ida ne’e hatudu ba ita sira ne’e hanesan evidénsia. Evidénsia konaba oinsa ita nia nasaun moris nasaun nian dezemvolvimentu no mos enfrenta saida mak dezafiu ne’ebé nasaun hasoru” nia Konklui ” nia konklui.

 

Jornalista: Aniceto da Silva

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top